Risicovol spel: wat is dat eigenlijk?
Misschien klinkt het spannend: risicovol spel. Toch is het eigenlijk iets wat vroeger gewoon spelen werd genoemd. Kinderen klommen in bomen, bouwden hutten, maakten vaart op hun fiets en ontdekten spelenderwijs waar hun grenzen lagen. Tegenwoordig zijn we ons veel bewuster van veiligheid en beschermen we kinderen vaak meer dan vroeger. Daardoor is de term risicovol spel ontstaan.
Met risicovol spel bedoelen we dus spel waarbij kinderen uitdagingen aangaan en kleine risico’s mogen ervaren. Juist die ervaringen helpen hen om zelfvertrouwen op te bouwen, vaardigheden te ontwikkelen en uiteindelijk beter met risico’s om te gaan. VeiligheidNL onderscheidt hierin verschillende vormen van spel.
- Bij de jongste kinderen begint dat al met het kijken naar anderen. Een dreumes of peuter die vol spanning kijkt hoe een ander kind iets spannends doet, beleeft die ervaring als het ware mee. Zo leert een kind al vroeg gevolgen inschatten en ervaart het plezier en opwinding.
- Ook stoeien en ravotten horen erbij. Denk aan trekspelletjes, touwtrekken of een speels zwaardgevecht met stokken. Kinderen worden fysiek fit, oefenen hun motoriek én leren rekening houden met elkaar. Tijdens het spelen let je immers voortdurend op of de ander het nog leuk vindt.
- Risicovol spel kan ook betekenen dat kinderen veilig leren omgaan met echte materialen zoals een schaar, hamer of zaag. Onder begeleiding ontdekken ze hoe deze voorwerpen werken. Daarmee ontwikkelen ze belangrijke motorische vaardigheden én een flinke dosis zelfvertrouwen.
- Ook hoogte blijft aantrekkelijk én spannend. Zelf een trap beklimmen, hoog schommelen, klauteren in een klimrek en “apekooien” vraagt moed en concentratie. Dit type spel helpt diepte inschatten en traint ruimtelijk inzicht. Ook hiermee ontwikkel je het zelfvertrouwen van je kind.
- Daarnaast zijn er spelvormen waarbij impact een rol speelt. Botsen met de skelter, van de glijbaan springen, een sprintje trekken, zich laten vallen. Allemaal voorbeelden van spelen met impact, waarmee kinderen diepte en snelheid leren inschatten en hun motoriek en zelfvertrouwen een boost geven.
- Het gaat ook om spelen op gevaarlijke plekken. Kinderen willen hun wereld vergroten en spelen niks liever dan op voor hen onbekende plekken. Uiteraard houdt bij de jongste kinderen een volwassene een oogje in het zeil. Maar denk hierbij aan spelen op straat, bij water, maar ook helpen bij een barbecue onder toezicht van een volwassene. Zo leren ze (potentieel) gevaren herkennen én leren ze hoe ze hun angstgevoelens kunnen reguleren.
- En misschien weet je dit nog uit je eigen jeugd: niets zo leuk als spelen uit het zicht van volwassenen. Met andere kinderen een geheime hut bouwen, spelen tussen de bosjes of verstoppertje spelen. Het geeft kinderen een gevoel van verantwoordelijkheid en zelfstandigheid. Daarnaast leren ze samenwerken. Een vaardigheid die de rest van hun leven goed van pas komt!
- Tot slot is er spelen met snelheid. Je kent ze wel, kinderen op een fiets, step of skeelers waarbij je je afvraagt “loopt dit wel goed af?!” Meestal wel, soms volgt er een valpartij. Die open knie herinneren ze zich later vaak niet meer, maar het zelfvertrouwen en de getrainde motorische en rekenkundige vaardigheid neemt niemand ze meer af.
De paradox van beschermen
Het voelt misschien tegennatuurlijk om een kind zo te laten spelen dat het blauwe plekken en schaafwonden kan oplopen. Hoewel het normaal is een kind te willen beschermen tegen gevaren, zit hierin ook een paradox: juist door te spelen met risico’s, leren kinderen op een veilige manier hiermee om te gaan en kunnen zij gevaren leren voorkomen.
Neem het voorbeeld van vallen. Het is gebleken dat een goede valtechniek ernstige botbreuken kan voorkomen. En die valtechniek, tja, die leren we toch echt door… te vallen.
Risicovol spelen leert kinderen niet alleen fysieke gevaren te voorkomen, het leert ze ook sociale en emotionele weerbaarheid. Een kind dat zijn of haar vriendjes van de hoogste duikplank ziet springen, maar zich hier zelf nog niet veilig bij voelt, zal leren een zijn of haar grens aan te geven. Waarmee een belangrijke basis ontstaat voor het omgaan met bijvoorbeeld groepsdruk.
Risicovol spel gebeurt altijd vanuit de eigen motivatie van het kind. De meeste kinderen zullen niets doen wat ze niet (aan)kunnen of willen. Uiteraard zullen er altijd situaties zijn waar toezicht en sturing gewenst of zelfs nodig zijn. Afhankelijk van de leeftijd, de behoefte en het karakter van het kind kan het bijvoorbeeld nodig zijn te vragen of het kind het nog alleen redt. Woorden als “Lukt het nog zelf?” of “Zullen we het samen doen?” helpen je kind beter dan “Voorzichtig!” en “Pas op!”.
Risicovol spel thuis
Bij risicovol spel is er sprake van risico, niet van gevaar. Dat verschil is belangrijk. Bij een risico bestaat de kans dat een kind zich bezeert, terwijl gevaar een directe bedreiging vormt waartegen een kind zichzelf nog niet kan beschermen. Wat passend is, verschilt daarom per leeftijd en ontwikkelingsfase. Een dreumes heeft andere begeleiding nodig dan een basisschoolkind.
Kijk vooral naar je eigen kind. Wat lukt al zelfstandig en waarbij is nog ondersteuning nodig? Twijfel je? VeiligheidNL biedt handige hulpmiddelen, waaronder de Interventieladder, om hierin passende keuzes te maken.
En hoe doen we dat bij Klein Alkmaar?
Wij vinden we het belangrijk dat kinderen de ruimte krijgen om spelenderwijs te ontdekken, te oefenen en te groeien. Daarbij horen soms ook uitdagingen en kleine risico’s. Natuurlijk altijd binnen veilige kaders en met oog voor de ontwikkeling van ieder kind.
Onze medewerkers begeleiden kinderen bij het verkennen van hun mogelijkheden en stimuleren hen om stap voor stap zelfstandiger te worden. Want juist door zelf te ervaren, ontdekken kinderen vaak hoeveel ze eigenlijk al kunnen.
Zo bouwen we samen aan zelfvertrouwen, veerkracht en vooral heel veel speelplezier.